چنان‌كه علم الهدى « 1 » در « غرر و درر » از حضرت شاه ولايت‌پناه عليه السّلام روايت فرموده ، در جواب سؤال از عالم علوى كه در آن روايت فرمودند : خلق الإنسان ذا نفس ناطقة ، إن زكّاها بالعلم و العمل فقد شابهت جواهر أوائل عللها ، و إذا اعتدل مزاجها و فارقت الأضداد فقد شارك بها السّبع الشّداد . « 2 » [ « و انسان را با نفس ناطقه آفريد كه اگر آن نفس را با دو بال علم و عمل

--> ( 1 ) - منظور از علم الهدى ، سيّد مرتضى است و او كتابى دارد به نام « أمالى » كه به آن « غرر و درر » گويند و مراد ، كتاب « غرر الفوائد و درر القلائد » اوست كه در « الذّريعة » ، ج 16 ، ص 44 بدان اشاره شده است ؛ ولى با فحص تامّ ، در آن اين مطالب وارد نمىباشد . بلكه اين مطالب از « غرر و درر » آمدى : عبد الواحد بن محمّد تميمى است كه محقّق بارع آقا جمال خوانسارى آن را شرح كرده است ؛ و اين مطالب با شرح مفصّل آن در ج 4 ، ص 218 تا 221 در طىّ شمارهء 5885 آمده است . و حقير در ج 3 ، مجلس 17 ، از ص 160 تا 162 ، از قسمت « معادشناسى » از دورهء علوم و معارف اسلام آن را با ضميمهء گفتارى متين از استاد عزيز فقيد آية اللّه علّامهء طباطبايى قدس سرّه نقل نموده‌ام . ( مرحوم علّامهء طهرانى ) . ( 2 ) - و پيش از اين فقره ، وارد است كه چون از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام پرسيده شد از عالم بالا يعنى عالم مجرّدات كه بالاتر است به حسب مرتبه از عالم اجسام ، پس فرمودند : صور عارية عن الموادّ ، عالية عن القوّة و الإستعداد . تجلّى لها فأشرقت ، و طالعها فتلألأت ، و ألقى فى هويّتها مثاله فأظهر عنها أفعاله . « صورت‌هايى هستند بدون مادّه ، بلندتر از قوّه و استعداد . خداوند براى آنها ظهور نمود و آنها درخشيدند و با امعان و تداوم نظر بر آنها اطّلاع پيدا كرد و آنها متلألأ شدند و در هويّت‌شان نمونه و مثال خود را افكند و با آنها افعال خود را به ظهور پيوست . » ( شرح « غرر و درر » آمدى ، آقا جمال خوانسارى ، ج 4 ، ص 218 تا 221 ، تحت شمارهء 5885 ) .